TV-gids

Het muzikale collectief Les Dissonances werd in 2004 opgericht door violist David Grimal. Het ensemble werkt zonder dirigent en is samengesteld uit musici uit de best aangeschreven Europese orkesten, internationale solisten, en jong talent. In dit programma speelt Les Dissonances Wolfgang Amadeus Mozart’s Vioolconcert nr. 5 in A-groot, K. 219, ook bekend als ‘de Turkse’, met Grimal als solist. Op zijn eerste vioolconcert na schreef Mozart zijn andere vioolconcerten, vier in getal, in 1775, toen hij concertmeester was aan het Salzburgse hof. De bijnaam ‘de Turkse’ berust op het derde en laatste deel van dit vijfde vioolconcert. Het opvallende middendeel doet denken aan ‘Turkse muziek’ – een effect dat de componist bereikte door niet alleen de toonsoort in mineur te veranderen en het ritme aan te passen, maar ook door de cello’s en bassen ‘col legno’ te laten spelen, waarbij het hout van de strijkstok een percussie-achtige klank oplevert. Deze uitvoering werd in 2014 opgenomen in Cité de la Musique in Frankrijk.

Toen de Oostenrijkse Keizer Leopold II in 1790 naar Frankfurt afreisde om gekroond te worden tot Keizer van het Heilige Roomse Rijk, was Mozart ook aanwezig. Hij koesterde de hoop een opdracht binnen te slepen om een inauguratiewerk te componeren of een aanstelling aan het keizerlijke hof te bemachtigen. Het resultaat was teleurstellend. Antonio Salieri kreeg de opdracht toegewezen om een opera te componeren ter ere van de inauguratie. Uiteindelijk werd Mozart gevraagd om rondom de festiviteiten een pianoconcert te componeren en uit te voeren. Ten tijde van de première werd dit werk ronduit genegeerd. Radu Lupu is de solist in Mozarts Pianoconcert Nr. 19, KV 459. De Berliner Kammerphilharmonie staat onder leiding van David Zinman. Mozart voltooide het concert aan het einde van 1784 en was zelf solist tijdens de uitvoering van het concert ter ere van de kroning van Leopold II in oktober 1790 te Frankfurt. Ook deze uitvoering van Lupu uit 1990 vond plaats in Frankfurt.

Pianist Evgeni Koroliov (1949) speelt Johann Sebastian Bachs Goldberg Variaties (BWV 988) op het Bachfest te Leipzig. Het werk is oorspronkelijk geschreven voor klavecimbel en bestaat uit een aria en dertig variaties. De set werd voor het eerst gepubliceerd in 1741 en wordt gezien als een van de belangrijkste composities binnen de variatievorm en het klassieke pianorepertoire. Evgeni Koroliov is een compleet artiest met een spirituele verstandhouding tot de werken die hij uitvoert en de vele luisteraars aan zich bindt. Dit concert is opgenomen in het Gewandhaus te Leipzig in juni 2008.

Het Tafelmusik Baroque Orchestra, ookwel bekend onder de naam Tafelmusik, is een in Toronto gehuisvest barokorkest, gespecialiseerd in oude muziek. Het ensemble staat onder de muzikale leiding van violiste Jeanne Lamon. In Galileo Project: Music of the Spheres (‘De Muziek der Sferen’) staat muziek van Monteverdi, Vivaldi, Bach en Händel op het programma. De uitvoering wordt op de achtergrond voorzien van beelden waarop onder meer de Hubble-telescoop, NASA en Canadese astronauten te bewonderen zijn. Ontdek deze interessante combinatie tussen kunst, wetenschap en cultuur uit de 17e en 18e eeuw in een betoverend concert dat een eerbetoon vormt aan Galileo’s eerste demonstratie van de telescoop. Acteur Shaun Smyth is de verteller in een magische decor ontworpen door Marshal Pynkoski, waarin de musici rond lijken te zweven. Geproduceerd en geschreven door Alison Mackey.

Pianist Adrian Herpe (Frankrijk/Oekraïne, 2000) vertolkt Novellette nr. 8 in fis mineur uit Robert Schumann's Novelletten, Op. 21; Domenico Scarlatti's Sonate in b mineur, K. 27, en Sonate in e mineur, K. 98; en Guido Agosti's transcriptie van Igor Stravinsky's De Vuurvogel Suite (Danse infernale, Berceuse en Finale) tijdens de eerste ronde van de piano-editie van het Concours musical international de Montréal 2024 (CMIM). Deze uitvoering werd opgenomen in de Bourgie Hall van het Montreal Museum of Fine Arts.

Het Italiaanse duo van cellist Silvia Chiesa en pianist Maurizio Baglini geeft een prachtig recital met composities van Ferruccio Busoni, Franz Liszt, Frédéric Chopin en Sergej Rachmaninov. Op het programma staan Busoni’s Kultaselle – 10 variaties op een Fins volkslied; Liszt’s Twee Elegieën voor cello en piano; Chopin’s Introductie en Polonaise brillante in C-groot, Op. 3; en Rachmaninovs Sonate in g-klein voor cello en piano, Op. 19. Als toegift speelt het duo Leonard Bernstein’s wereldberoemde lied 'Tonight' uit de musical West Side Story. Deze uitvoering werd op 4 november 2024 opgenomen in de Sala Verdi van het Conservatorio Giuseppe Verdi in het Italiaanse Milaan.

Het geloof versterken en de vroomheid aanwakkeren: dat was de rol van muziek volgens paus Benedictus XIV, die in de achttiende eeuw ingrijpende kerkhervormingen doorvoerde. Artist in residence Giulio Prandi benadert het religieuze repertoire uit deze periode vanuit een dubbel perspectief: dat van het traditionele contrapunt, zoals in Domenico Scarlatti’s ‘Madrileense’ mis, en dat van de moderne, theatrale stijl van Jommelli.

“The Unanswered Ives” is de eerste documentaire over de Amerikaanse modernistische componist Charles Ives (1874-1954). Ives behoorde tot de eerste Amerikaanse componisten die ook internationaal succes oogsten. De in 1874 in Danbury, Connecticut geboren Ives nam al op vroege leeftijd muziekles en schopte het al op zijn veertiende tot organist in de kerk. Na zijn afstuderen aan de muziekafdeling van de Yale-universiteit besloot de jonge componist toch een loopbaan buiten de muziek te zoeken. Hij ging in het verzekeringswezen, en stond aan de wieg van een vooruitstrevende en zeer succesvolle verzekeringsmaatschappij. In zijn vrije tijd componeerde Ives ambitieuze muziek, waarin hij volop experimenteerde met geavanceerde compositietechnieken als politonaliteit, twaalftoonstechniek en het kwarttoonsysteem. De documentaire “The Unanswered Ives” (2018) werpt licht op alle facetten van Ives’ leven en werk. Muziekuitvoeringen in kerken, concertzalen, een circustent en in de open lucht brengen Ives’ klankuniversum tot leven. Aan de hand van interviews met familieleden, verzekeraars, musicologen en musici zoekt filmmaker Anne-Kathrin Peitz antwoord op de vraag “wie was Charles Ives?”

De Zwitserse dirigent Philippe Jordan en het Orchestre de l'Opéra national de Paris namen in 2014 en 2015 alle negen symfonieën van Ludwig van Beethoven op. In deze uitzending dirigeert Jordan de Symfonie nr. 1 in C majeur, Op. 21. Deze symfonie laat zien dat Beethoven trouw is aan de vorm die Joseph Haydn en Wolfgang Amadeus Mozart in hun late symfonieën gebruikten, maar tegelijk is duidelijk dat Beethoven zich van zijn voorgangers wil onderscheiden. Zo begint het werk met een trage inleiding waaruit de toonsoort van het stuk niet duidelijk wordt. Net zo opmerkelijk is de ongebruikelijk prominente rol van de houtblazers en het onverwacht scherzo-achtige tempo van het derde deel dat immers de aanduiding 'menuet' draagt. Dit concert werd in 2014 opgenomen in de Opéra Bastille in Parijs, Frankrijk.

Het jaarlijkse Europakonzert van de Berliner Philharmoniker vond in 2004 plaats in het indrukwekkende, historische amfitheater in Athene: het Odeion van Herodes Atticus. Dit theater werd rond 161 gebouwd ter nagedachtenis van de vrouw van Herodes Atticus, en bood plaats aan ten minste 5000 mensen. In 2004 trad de Berliner Philharmoniker hier op met een uiterst interessante combinatie van dirigent en solist: Sir Simon Rattle dirigeert, terwijl Daniel Barenboim op de piano Johannes Brahms’ Pianoconcert Nr. 1 speelt. Hiermee was dit concert een dubbele première. Niet alleen was dit het eerste Europa Konzert van Rattle als nieuwe chef-dirigent, maar ook de eerste gelegenheid waarbij Rattle en Barenboim samen op het podium verschenen.

Sopraan Sara Gouzy (Frankrijk, 1991) en pianist Seri Dan (Zuid-Korea, 1992) vertolken ‘Chevaux de bois’ uit Claude Debussy’s Ariettes oubliées, L. 63; Franz Schubert’s An den Mond, Op. 57, nr. 3, D. 193; ‘Le collier’ uit Olivier Messiaen’s Poèmes pour Mi; ‘Margaritki’ (Daisies) uit Sergei Rachmaninov’s 6 Romances, Op. 38; ‘Quelle aventure!’ en ‘La reine de coeur’ uit Francis Poulenc’s La courte paille; Bart Vismans ‘Vermeer's gold’; en ‘Wie Lange schon war immer mein Verlangen’, en ‘Ich hab’ in Penna einen Liebsten wohnen’ uit Hugo Wolf’s Italienisches Liederbuch, tijdens de halve finales van het Internationaal Vocalisten Concours 2021 – Lied Duo. Dit optreden werd opgenomen in Het Noordbrabants Museum in ’s-Hertogenbosch.

Hartmut Haenchen dirigeert het Nederlands Filharmonisch Orkest en De Nederlandse Opera in een productie van Richard Wagners opera 'Das Rheingold', de eerste opera uit de vierdelige cyclus 'Der Ring des Nibelungen'. Richard Wagner wordt gezien als de grootste vernieuwer van het operagenre van de negentiende eeuw. Hij streefde het ideaal van een ‘Gesamtkunstwerk’ na, waarin theater, muziek en woorden één geheel vormen. Deze operacyclus kwam tot stand tussen 1853 en 1874, en bestaat uit 'Das Rheingold', 'Die Walküre', 'Siegfried', en 'Götterdämmerung'. Opmerkelijk aan Wagners opera's is zijn gebruik van het zogenaamde ‘Leitmotiv’, een terugkerende melodie die verwijst naar een bepaald idee of personage. Bovendien past Wagner ongebruikelijke harmonieën en een uitgebreide orkestinstrumentatie toe. De volledige cyclus werd voor het eerst volledig uitgevoerd in 1876 tijdens de Bayreuther Festspiele, en nog altijd zijn deze opera's daar jaarlijks te bewonderen. Deze uitvoering in de regie van Pierre Audi werd in 2014 opgenomen in Het Muziektheater Amsterdam. Onder de solisten zijn Thomas Johannes Mayer, Vladimir Baykov, Marcel Reijans, Stefan Margita, en Werner van Mechelen.

Hannu Lintu dirigeert het Gulbenkian Orchestra in een concert met een Fins tintje. Zo staan onder meer Einojuhani Rautavaara’s Cantus Articus, Op. 61 en Jean Sibelius’ Tweede Symfonie op het programma. Pianist Daniil Trifonov (1991) is de solist in Schumanns Pianoconcert, Op. 54. Tijdens de eerste uitvoering van het werk in 1841 nam Schumanns vrouw Clara Wieck de rol van soliste voor haar rekening. Trifonovs naam was snel gevestigd nadat hij prijzen won op het prestigieuze International Tsjaikovski-concours in Moskou en het Internationaal Frederick Chopin Piano Concours in Warschau. De jonge Rus werd in de media al geprezen als "arguably today's leading classical virtuoso” en “without question the most astounding pianist of our age". Dit concert is opgenomen in het Grand Auditorium van de Calouste Galbenkian Foundaition te Lissabon in 2018.

J. S. Bachs zes Brandenburgse Concerten behoren tot zijn bekendste werken. Hij schreef ze tussen 1711 en 1720 en droeg ze in 1721 op aan Christiaan Lodewijk, markgraaf van Brandenburg. Om te vieren dat deze geliefde werken 300 jaar bestaan, maakte de Tsjechische klavecinist en dirigent Václav Luks met zijn vermaarde barokensemble Collegium 1704 in 2021 opnames van alle zes Brandenburgse concerten, op historische instrumenten. De Brandenburgse Concerten volgen de structuur van het Italiaanse concerto grosso, waarin een groep solo-instrumenten op de voorgrond treedt ten opzichte van het grote ensemble. In de Brandenburgse Concerten nemen de solisten afwisselende, virtuoze solo’s voor hun rekening. Bij deze uitvoering in de prachtige Spiegelzaal van het Duitse slot Köthen spelen Luks en Collegium 1704 Bachs Brandenburgse Concert nr. 2 in F-groot, BWV 1047. In dit stuk spelen de trompet, viool, blokfluit en hobo solo’s. Met name de hoge, virtuoze trompetpartijen zijn opmerkelijk.

De Franse dirigent Adrien Perruchon leidt Symfonieorkest Vlaanderen in een uitvoering van Maurice Ravel’s beroemde Boléro. De Boléro (1928) is één van de meest geliefde klassieke composities. Ravel schreef het op verzoek van de Russische danseres Ida Rubinstein, die de componist om balletmuziek met een Spaans karakter had gevraagd. De Boléro is geïnspireerd door de bolero, een Spaanse dans in driekwartsmaat die zijn oorsprong vindt in de 18e eeuw. Het aanhoudende, onveranderlijke ritme van de kleine trom domineert het stuk. Deze uitvoering werd opgenomen in België in het Concertgebouw Brugge op 1 maart 2017.

De gevierde Duitse violist Isabelle Faust speelt twee van J. S. Bachs werken voor viool solo: de Partita nr. 2 in d-klein (BWV 1004), en de Sonate nr. 3 in C-groot (BWV 1005). Beide werken behoren tot de beroemde collectie Sonates en Partita’s voor viool solo (BWV 1001-1006). Partita nr. 2 bestaat uit vier dansen, met tot besluit de beroemde Chaconne, een monumentaal werk binnen het vioolrepertoire. In deze chaconne werkt Bach een reeks variaties op een thema uit, waarin hij allerlei complexe harmonische mogelijkheden verkent. Sonate nr. 3 bevat een uitgebreide fuga, waarin Bach gebruikt maakt van allerlei geavanceerde contrapunttechnieken. In dit geweldige concertprogramma toont Faust haar vlekkeloze beheersing van Bachs technisch veeleisende stukken. Deze uitvoering uit 2020 werd opgenomen in de Thomaskirche in het Duitse Leipzig.

Sopraan Erika Baikoff (Verenigde Staten, 1994) en pianist Gary Beecher (Ierland, 1993) vertolken Franz Schubert’s ‘Suleika I, Was bedeutet die Bewegung’, Op. 14, Nr. 1 (D. 720); Die Blumensprache, Op. 173, Nr. 5 (D. 519); en Die Gebüsche, D. 646; ‘Lied vom Winde’ en ‘Der Knabe und das Immlein’ uit Hugo Wolf’s Mörike-Lieder; ‘Fleur jetée’ uit Gabriel Fauré’s Quatre melodies, Op. 39; ‘C’ uit Francis Poulenc’s Deux poèmes de Louis Aragon, FP 122; ‘Les lilas qui avaient fleuri’ uit Lili Boulanger’s Clairières dans le ciel; Johanna Bordewijk-Roepmans ‘Oranje may-lied’; en ‘Eti letniye nochi’ (Deze zomernachten) uit Sergej Rachmaninov’s Twelve romances, Op. 14, tijdens de laatste ronde van het Internationaal Vocalistenconcours 2019 – Lied Duo. Deze uitvoering werd opgenomen in het Theater aan de Parade in ‘s-Hertogenbosch.

Bernhard Haitink dirigeert de Berliner Philharmoniker in een uitvoering van Gustav Mahlers Symfonie Nr. 1. Deze uitvoering vond plaats in de Berliner Philharmonie in 1992 en werd geregisseerd door Barry Gavin. Mahler liet zich inspireren door Jean Pauls roman 'Titan' bij het schrijven van zijn Symfonie Nr. 1. In dit verhaal weet een artistiek begaafde man zijn plek in de samenleving niet te vinden. Uit wanhoop besluit zich van het leven te ontnemen. De symfonie kwam niet eenvoudig tot stand. Mahler componeerde het tussen 1887 en 1888, toen hij werkzaam was als tweede dirigent van de Opera Leipzig. De eerste versie van het werk was een tweedelig symfonisch gedicht. Deze originele versie werd voor het eerst uitgevoerd in 1898 in Budapest, maar werd niet goed ontvangen. Mahler besloot het werk flink te herzien, wat resulteerde in deze prachtige symfonie. Deze Symfonie Nr. 1 is een grootse prestatie van de jonge componist.

Tijdens een concert vanuit de kerk van Verbier bundelen de Griekse violist Leonidas Kavakos en de Chinese pianiste Yuja Wang de krachten in interpretaties van vioolsonates van Johannes Brahms. Kavakos werd in 1985 in één klap wereldberoemd door op 18-jarige leeftijd de eerste prijs te winnen tijdens het prestigieuze Sibeliusconcours. Samen met Yuja Wang, een van de populairste pianisten van deze tijd, vormt hij een meesterlijk kamermuziekduo. Op het programma staan Brahms' ‘Regensonate’ Op. 78, ‘Thunersonate’ Op. 100 en de laatste vioolsonate, Op. 108.

Nadat de gelauwerde Italiaanse pianist Riccardo Schwartz alle 32 pianosonates van Ludwig van Beethoven opnam ter gelegenheid van de 250e geboortedag van die componist, besloot hij zich te wijden aan Robert Schumann’s repertoire voor piano solo. In dit programma speelt Schwartz diens Faschingsschwank aus Wien, Op. 26 (Carnavalsscènes uit Wenen). Schumann schreef het grootste deel van dit werk tijdens zijn verblijf in Wenen in 1839. Daar schreef hij de eerste vier delen; muzikale schetsen van uitgelaten carnavalsvierders. Het vijfde, laatste deel schreef hij na terugkeer in Leipzig. Deze pianocyclus hoort tot de meest geliefde die de componist ooit schreef. De veelgeprezen pianist Riccardo Schwartz (1986) treedt over de hele wereld op als solist, onder andere met wereldberoemde dirigenten als Gustav Kuhn en Yuri Temirkanov.