TV-gids

Jean Paul’s roman ‘Titan’, waarin een artistiek begaafde jongeling zijn plaats niet kan vinden in de samenleving en zich uiteindelijk overgeeft aan wanhoop en zelfmoord, is de inspiratiebron geweest voor Gustav Mahlers Eerste Symfonie. Dit werk ontstond niet zonder slag of stoot: Mahler componeerde het tussen 1887 en 1888 toen hij in zijn 20-er jaren als dirigent werkzaam was bij de Opera in Leipzig. De eerste versie van het werk werd gezien als een symfonisch gedicht in twee delen, met titels die duidelijk een verhaal vertellen. Deze voorloper ging in 1898 in Boedapest in première maar werd slecht ontvangen. Mahler besloot het werk te reviseren: de beeldende titels werden geschrapt en hij liet het originele tweede deel (Blumine) vallen. Het resultaat is een prachtige symfonie, vol met muzikale verwijzingen. Zo is in het eerste deel een eerdere compositie van Mahler te horen (Ging heut' morgens übers Feld uit Lieder eines Fahrenden Gesellen), het tweede deel is een Oostenrijkse Ländler (een boerendans) en in het derde deel maakt hij een toespeling op een wel heel bekende melodie: ‘Vader Jakob’. Al met al is deze Eerste Symfonie een ongelofelijke prestatie voor zo’n jonge componist.

Toen Bach werkzaam was aan het hof van prins Leopold in Köthen had hij zijn eigen orkest tot zijn beschikking. Dit bood hem de mogelijkheid veel instrumentale muziek te componeren en nieuwe compositietechnieken te verkennen om zijn eigen muzikale stijl te ontwikkelen. De zes Brandenburgse concerten tot de meesterwerken die Bach componeerde voor kleine ensembles. De aanstekelijke uitvoeringen van de Brandenburgse concerten door het Freiburg Barokorkest laten zien dat er een hoog niveau van professionaliteit bereikt kan worden door gebruik te maken van authentieke instrumenten. De keuze om werken zonder dirigent uit te voeren is een bewuste keuze; in de 18e eeuw was dit onderdeel van de uitvoeringspraktijk.

Deze korte documentaire volgt de deelnemers van het 11e Internationaal Franz Liszt Pianoconcours dat in 2017 plaatsvond in TivoliVredenburg te Utrecht. Het concours bevordert zowel de muzikale ontwikkeling alsook de concertervaring van pianotalenten afkomstig uit alle uithoeken van de wereld. Hierdoor vormt het concours een belangrijke opstap tot de internationale klassieke concertwereld voor jong talent dat een professionele carrière als musicus ambieert. Het Internationaal Franz Liszt Pianoconcours werd voor het eerst georganiseerd in 1986 en behoort inmiddels tot een van de meest prestigieuze pianoconcoursen ter wereld.

De Franse componist Guillaume Connesson (*1970) bouwt aan een veelzijdig muzikaal oeuvre, waaraan hij onlangs een opera heeft toegevoegd: Les bains macabres. Voor deze eigentijdse, romantische thriller werkte hij samen met librettist Olivier Bleys (*1970), een succesvolle Franse auteur met tientallen romans op zijn naam. Het resultaat is een geheimzinnige vertelling met film noir-soundtrack over de macabere 'Bains Terminus'; de bezoekers van deze heilzame baden blijken niet meer te vertrekken. Als de Badpolitie een onderzoek naar deze mysterieuze sterfgevallen instelt, blijkt de grens tussen levend en dood minder ondoordringbaar dan verwacht... In deze productie onder regie van Florent Siaud uit februari 2020 neemt sopraan Sandrine Buendia de rol van Célia en bariton Romain Dayez de rol van Mathéo op zich. Het Orchestre des Frivolités Parisiennes staat onder leiding van dirigent Arie van Beek.

De buitengewone Russische pianisten Nikolaj Loeganski en Vadim Roedenko bundelen hun krachten in een uitvoering van Maurice Ravel’s La Valse, in een arrangement voor twee piano’s. Deze uitvoering werd opgenomen in concertzaal Tsjaikovski in de Russische hoofdstad Moskou op 25 november 2021.

Christian Zacharias (piano), Frank Peter Zimmermann (viool), Tabea Zimmerman (altviool) en Tilmann Wick (cello) voeren Mozarts Pianokwartet Nr. 1 (KV. 478) uit tijdens de Ludwigsburger Schlossfestspiele in 1988. Mozart kreeg in 1785 de opdracht van uitgever Franz Anton Hoffmeister om drie kwartetten te componeren. Hoffmeister oordeelde echter dat het eerste kwartet (KV. 478) te lastig was voor amateurspelers en besloot hierop de opdracht te ontbinden. Mozart voltooide echter negen maanden alsnog het Tweede Pianokwartet.

Toen Johann Sebastian Bach in 1722 in het Duitse Köthen woonde, bracht hij een boek met preludes en fuga's in alle 24 majeur- en mineurtoonsoorten uit. Deze verzameling kreeg de naam Das wohltemperierte Klavier, Boek Een, BWV 846–869. Ongeveer twintig jaar later stelde Bach in Leipzig een vergelijkbare bundel samen, nu bekend als Das wohltemperierte Klavier, Boek Twee, BWV 870-893. Bach schreef deze reeks composities voor het 'klavier', wat zowel op klavecimbel, klavechord, of orgel kan duiden. Deze werken zijn zeer bepalend gebleken voor de geschiedenis van de Westerse klassieke muziek. In deze uitzending speelt Angela Hewitt Preludes en Fuga’s Nrs. 13 t/m 24 (BWV 882-893) uit Boek Twee van Bachs Das wohltemperierte Klavier. De opname vond plaats in de Wartburg in Eisenach, Duitsland, in 2010.

Een van de hoogtepunten van het Mozartjaar 2006 was dit galaconcert in het prachtige Statentheater in Praag. Het Tsjechisch Philharmonisch Orkest speelt onder leiding van Manfred Honeck de mooiste werken van Mozart die bovendien een speciale binding hebben met de stad of het theater. Zo staat het klarinetconcert, dat in 1791 in Praag in première ging, op het programma met Sharon Kam als solist en natuurlijk kan Mozarts ‘Praagse Symfonie’ niet ontbreken. Ook op de lessenaar staat de ouverture van 'Don Giovanni', in 1787 nog door Mozart zelf gedirigeerd in het Statentheater.

De solisten van het Festivalorkest van Luzern presenteren Ludwig van Beethovens Septet in Es-groot, Op. 20, geschreven voor klarinet, hoorn, fagot, viool, altviool, cello en contrabas. Dit werk uit 1799 werd al snel ontzettend populair. Er verschenen dan ook allerlei instrumentale arrangementen voor uiteenlopende bezettingen, waaronder versies voor twee gitaren, en voor piano vierhandig, maar ook als trio voor klarinet (of viool), cello, en piano, in een arrangement van Beethoven zelf. Deze uitvoering werd in 2020 opgenomen in het Cultuur- en Congrescentrum (KKL) in het Zwitserse Luzern.

Het sensationele Sollazzo Ensemble bezoekt in twee concerten uniek Bourgondisch repertoire. Het Leuvens Liedboek, pas recent ontdekt en nu gekoesterd door de Stichting Alamire, is een openbaring: niet alleen bevat het eeuwenlang vergeten repertoire, maar ook een exquise collectie late Bourgondische polyfonie. Nergens komt de sombere melancholie die Huizinga beschrijft zo mooi naar voren als in dit chansonnier.

“The Unanswered Ives” is de eerste documentaire over de Amerikaanse modernistische componist Charles Ives (1874-1954). Ives behoorde tot de eerste Amerikaanse componisten die ook internationaal succes oogsten. De in 1874 in Danbury, Connecticut geboren Ives nam al op vroege leeftijd muziekles en schopte het al op zijn veertiende tot organist in de kerk. Na zijn afstuderen aan de muziekafdeling van de Yale-universiteit besloot de jonge componist toch een loopbaan buiten de muziek te zoeken. Hij ging in het verzekeringswezen, en stond aan de wieg van een vooruitstrevende en zeer succesvolle verzekeringsmaatschappij. In zijn vrije tijd componeerde Ives ambitieuze muziek, waarin hij volop experimenteerde met geavanceerde compositietechnieken als politonaliteit, twaalftoonstechniek en het kwarttoonsysteem. De documentaire “The Unanswered Ives” (2018) werpt licht op alle facetten van Ives’ leven en werk. Muziekuitvoeringen in kerken, concertzalen, een circustent en in de open lucht brengen Ives’ klankuniversum tot leven. Aan de hand van interviews met familieleden, verzekeraars, musicologen en musici zoekt filmmaker Anne-Kathrin Peitz antwoord op de vraag “wie was Charles Ives?”

De Zwitserse dirigent Philippe Jordan en het Orchestre de l'Opéra national de Paris namen in 2014 en 2015 alle negen symfonieën van Ludwig van Beethoven op. In deze uitzending dirigeert Jordan Beethovens Symfonie nr. 5 in c-klein, Op. 67. Beethoven componeerde zijn Symfonie nr. 5 tussen 1804 en 1808 en voltooide het werk rond dezelfde tijd als zijn Symfonie nr. 6, 'Pastorale'. Beide symfonieën beleefden hun première tijdens het legendarische, volledig uit muziek van Beethoven bestaande concert van 22 december 1808. De Symfonie nr. 5 is uitgegroeid tot één van de bekendste composities van de westerse klassieke muziek. Het begint met het beroemde, uit vier noten bestaande motief, dat vaak wordt geïnterpreteerd als een muzikale manifestatie van ‘het aankloppende noodlot’. Deze ritmische figuur keert in verschillende vormen terug in de andere drie delen van de symfonie. Deze uitvoering werd in 2014 opgenomen in de Opéra Bastille in Parijs, Frankrijk.

Pianist Francesco Attesti (*1975) behoort tot de beste vertolkers van het Romantische repertoire. Hij gaf zijn eerste concert al op 11-jarige leeftijd, en op zijn 23e haalde hij de hoogst toegekende cijfers aan het Conservatorio Luigi Cherubini in Florence. In deze uitzending ziet u een opname uit 2016 van zijn concerttournee ‘Deeply Mozart’, waarin Attesti W. A. Mozarts pianoconcerten KV 449 en KV 488 uitvoert, samen met het Italiaanse OIDA Orchestra onder leiding van dirigent Paolo Belloli.

Het jaarlijkse Europakonzert van de wereldberoemde Berliner Philharmoniker vond in 2001 wel op een hele bijzondere locatie plaats: de Hagia Irene in Istanboel. Deze Byzantijnse kerk is de oudste kerk van de stad en heeft haar oorsprong in de 4e eeuw. Op het programma: Joseph Haydn’s Symfonie Nr. 94 ‘Paukenslag'.