TV-gids

Sinds 1991 speelt de Berliner Philharmoniker ieder jaar een Europaconcert in een verschillende Europese stad. Hiermee herdenkt het orkest de oprichting van het orkest op 1 mei 1882, en vieren de musici het gedeelde erfgoed van de Oude Wereld. De editie van 1998 vond plaats op een fascinerende, unieke locatie: het Vasamuseum in Stockholm. Dit maritieme museum stelt de Vasa tentoon: dit enorme, 17e-eeuws schip, dat 69 meter lang en 12 meter breed was en 1210 ton woog, kapseisde en zonk al op haar eerste reis in 1628. Hiermee is het museum de perfecte achtergrond voor de Berliner Philharmoniker onder leiding van Claudio Abbado, die een muziekprogramma uitvoeren dat perfect aansluit op deze maritieme omgeving. Zo klonk ook Pjotr Iljitsj Tsjaikovski's symfonische fantasie De storm, Op. 18.

Vanuit het Barockschloss in het Duitse Rammenau speelt het Gewandhausquartett Mozarts Vioolkwartet Nr. 21 in D-groot, KV. 575. Het werk is geschreven in 1789 en kreeg de bijnaam “The Violet”, naar het voorbeeld gebruikt in Hans Kellers hoofdstuk uit The Mozart Companion. Het is de eerste van Mozart’s zogenoemde Pruisische kwartetten. Het werk was geschreven en opgedragen aan de Koning van Pruisen, Friedrich Wilhelm II, die zelf amateurcellist was. Het is geschreven in zelfde stijl als de kwartetten van Joseph Haydn. Het Gewandhausquartett bestaat uit Frank Michael Erben (1e viool), Conrad Suske (2e viool), Volker Metz (altviool), Jürnjakob Timm (cello) and Steffen Adelmann (contrabas).

Gioachino Rossini zei het zelf al: hij werd geboren om komische opera’s te schrijven. Dat neemt niet weg dat deze late compositie er zeker ook mag zijn. Hij bestempelde zijn ‘Petitie Messe Solennelle’ als zijn laatste "péchés de vieillesse" (zonden van de ouderdom) en schreef het oorspronkelijk voor koor, twee piano’s en harmonium. Riccardo Chailly dirigeert het Gewandhausorchester Leipzig, het Gewandhauschor en het Chor der Oper Leipzig in de orkestversie vanuit het Gewandhaus in Leipzig in 2008.

Een van de hoogtepunten van het Mozartjaar 2006 was dit galaconcert in het prachtige Statentheater in Praag. Het Tsjechisch Philharmonisch Orkest speelt onder leiding van Manfred Honeck de mooiste werken van Mozart die bovendien een speciale binding hebben met de stad of het theater. Zo staat het klarinetconcert, dat in 1791 in Praag in première ging, op het programma met Sharon Kam als solist en natuurlijk kan Mozarts ‘Praagse Symfonie’ niet ontbreken. Ook op de lessenaar staat de ouverture van 'Don Giovanni', in 1787 nog door Mozart zelf gedirigeerd in het Statentheater.

Pianist Michelle Candotti (Italië, 1996) speelt Barbara Assiginaak’s Mzizaakok Miiniwaa Mzizaakoonsak (‘paardenvliegen en hertenluisvliegen’); Franz Liszts Après une lecture du Dante, fantasia quasi sonata (Années de pèlerinage, deuxième année, S. 161: nr. 7); ‘Pavane’ uit George Enescu’s Suite nr. 2 in D-groot, Op. 10; Étude nr. 111 in g-klein uit Hélène de Montgeroult’s Études; en Sergej Prokofjevs Sonate nr. 7 in Bes-groot, Op. 83, tijdens het solorecital in de uit twee delen bestaande halve finale van de piano-editie van het Concours musical international de Montréal 2024 (CMIM). Deze uitvoering werd opgenomen in de Bourgie Hall van het Montreal Museum of Fine Arts.

Hoewel de grote Italiaanse componist Giuseppe Verdi zelf nooit werd toegelaten aan het Conservatorium in Milaan draagt dit beroemde instituut inmiddels wel zijn naam: ‘Conservatorio Giuseppe Verdi’. Onder de talloze talenten die hier wel de basis voor hun carrière legden zijn Giacomo Puccini, Alfredo Catalani, Claudio Abbado, Riccardo Chailly, Luigi Einaudi, Daniele Gatti, en Gianandrea Noseda. De vermaarde dirigent Noseda (*1964) geldt als één van de belangrijkste dirigenten van zijn generatie. Hij gaf onlangs een grote masterclass orkestdirectie aan het Conservatorio Giuseppe Verdi, waaraan studenten uit binnen- en buitenland deelnamen. Samen met een selecte groep studenten werkte hij drie dagen lang om een gevarieerd concertprogramma in te studeren. In deze documentaire ziet u hoe deze jonge, talentvolle musici composities van Mozart, Tsjaikovski, en Stravinsky instuderen onder de bezielende leiding van Maestro Gianandrea Noseda zelf.

Dit feestelijk concert vanuit de Berlijnse Gethsemanekirche markeert het 60-jarig bestaan van het RIAS Kammerchor. Opgericht in 1948 behoorde dit koor tot de ‘Rundfunk im amerikanischen Sektor’ (RIAS) in het verdeelde Berlijn. Tot op de dag van vandaag wordt het koor gezien als een van de beste kamerkoren ter wereld. Onder leiding van Hans-Christoph Rademann en begeleid door de Akademie für Alte Musik Berlin voert het koor beroemde motetten van Johann Sebastian Bach uit, afgewisseld met instrumentale cantates. Op het programma staan „Der Geist hilft unser Schwachheit auf“, Motet BWV 226, Sinfonia uit Cantata BWV 146; „Ich lasse dich nicht, du segnest mich denn“ BWV Anh. 159; Concerto uit Cantata BWV 35; „Jesu, meine Freude“ BWV 227; Sinfonia uit Cantata BWV 188.

De Letse dirigent Andris Nelsons leidt het Gewandhausorchester Leipzig in een uitvoering van Antonín Dvořáks Symfonie nr. 9 in e-klein, Op. 95, ‘Uit de Nieuwe Wereld’. Dvořák schreef deze beroemde symfonie in 1893, tijdens zijn drie jaar als directeur van het National Conservatory of Music in New York. Het conservatorium gaf hem als taak een nieuwe, nationale kunstmuziek voor de Verenigde Staten vorm te geven. Dvořák gebruikte elementen uit Afro-Amerikaanse en Indiaanse muziek, zoals pentatonische melodieën en gesyncopeerde ritmes, en paste deze toe in zijn symfonie. Deze uitvoering werd in 2017 opgenomen in het Gewandhaus in Leipzig, Duitsland.

Bariton Arvid Fagerfjäll (Zweden, 1991) en pianist Hikaru Kanki (Japan, 1993) vertolken ‘Lust der Sturmnacht’ uit Robert Schumann’s Kerner-Lieder, Op. 35; ‘Le diable dans la nuit’ uit Henriëtte Bosmans’ Dix mélodies; Franz Schubert’s Totengräbers Heimweh, D. 842; ‘Die Vöglein’ en ‘Vor dem Schloss in den Bäumen es rauschend weht’ uit Aribert Reimann’s Nachtstück; ‘Den första kyssen’ (De eerste kus) uit Jean Sibelius’ Vijf liederen, Op. 37; ‘Ganymed’ uit Hugo Wolf’s Goethe-Lieder; ‘Marc Chagall’ uit Francis Poulenc’s Le travail du peintre, FP 161; ‘Le loup et l’agneau’ uit André Caplet’s Trois fables de Jean de la Fontaine; en ‘Ballade des femmes de Paris’ uit Claude Debussy’s Trois ballades de François Villon, L. 126, tijdens de laatste ronde van het Internationaal Vocalisten Concours 2021 – Lied Duo. Dit optreden werd opgenomen in De Verkadefabriek in ’s-Hertogenbosch.

Quarteto Radamés Gnattali speelt Heitor Villa-Lobos' Strijkkwartet nr. 14 in het Palácio do Catete in Rio de Janiero in Brazilië. Dit ensemble werd opgericht in 2006 en bestaat uit Carla Rincón en Francisco Roa (violen), Fernando Thebaldi (altviool), en Hugo Pilger (cello). Het kwartet, dat zich specialiseert Braziliaanse muziek, is zeer actief in de muziekeducatie. Hun opname van de complete strijkkwartetten van Villa-Lobos is een grote verdienste en werd met enthousiasme onthaald door de internationale muziekpers. Op Villa-Lobos' Bachianas brasileiras na wordt het werk van de Braziliaanse componist voornamelijk in Latijns-Amerika uitgevoerd. Villa-Lobos wordt in zijn geboorteland op handen gedragen als componist, dirigent en docent. Hij heeft opera's, symfonieën, concerten, pianowerken, koormuziek en zeventien strijkkwartetten op zijn naam. Opgenomen in het Theatro Municipal in Rio de Janiero.

Claudio Abbado (1933-2014) dirigeert het Gustav Mahler Jugendorchester (GMJO) in een uitvoering van Mahler's Symfonie Nr. 4 en Schönergs Pelléas und Mélisande, Op. 5. De karakters uit het gelijknamige toneelstuk krijgen in dit werk een eigen muzikaal thema. Met deze compositie voor groot orkest wilde Schönberg zijn collega's Wagner en Richard Strauss. Het werk bevat nog geen atonaliteit of serialisme, maar is eerder laat-romantisch van aard. Het GMJO werd op initiatief van Abbado opgericht in Wenen in 1986. Door de hoge artistieke kwaleit en hun internationale succes hebben al vele grote dirigenten en solisten samengewerkt met het jeugdorkest. Dit concert is opgenomen in de Musikverein te Wenen in 2006. Soliste is de Duitse sopraan Juliane Banse (1969).

De Zwitserse dirigent Philippe Jordan en het Orchestre de l'Opéra national de Paris namen in 2014 en 2015 alle negen symfonieën van Ludwig van Beethoven op. In deze uitzending dirigeert Jordan Beethovens Symfonie nr. 4 in Bes-groot, Op. 60. Graaf Franz von Oppersdorff was zeer onder de indruk van Beethovens Symfonie nr. 2 en bood de componist een flinke som om nog een soortgelijk werk te schrijven. Beethoven stemde in en voltooide zijn Symfonie nr. 4 in de herfst van 1806. De eerste uitvoering vond in maart 1807 plaats op een besloten concert in Wenen. Door het lichtvoetige en zonnige karakter van Symfonie nr. 4 valt deze enigszins in het niet bij zijn revolutionaire voorganger en opvolger. Deze uitvoering werd in 2014 opgenomen in de Opéra Bastille in Parijs, Frankrijk.

Deze versie van Sjeherazade is meer dan een eerbetoon aan het Ballets Russes, dat het werk in 1910 voor het eerst uitvoerde in een choreografie van Michail Fokine. Deze versie van Jean-Christophe Maillot is een samenkomst van choreografie en fictieve karakters die Maillot de afgelopen dertig jaar in zijn artistieke universum heeft gekoesterd. Van alle karakters die in zijn geheugen rondwaren heeft de wonderschone Sjeherazade vast wel vaak voor de ogen van de choreograaf gedanst, maar een daadwerkelijke ontmoeting met de prinses en vertelster uit ‘Duizend-en-één Nachten’ liet lang op zich wachten. Deze uitvoering is opgenomen in de opera van Monte Carlo in 2010. De solisten van Les Ballets de Monte-Carlo zijn Bernice Coppieters, Gaëtan Morlotti, Leart Duraku, Olivier Lucea, Alexis Oliveira en Georges Oliveira.

De Engels-Franse pianist David Levy speelt Dmitri Sjostakovitsj' 24 Preludes en Fuga's, Op. 87. Het werk is een reeks van vierentwintig stukken voor piano, elk in één van de majeur- en mineurtoonsoorten uit de chromatische toonladder. Elk stuk bestaat uit twee delen: een prelude gevolgd door een fuga. De componist putte ongetwijfeld inspiratie uit J.S. Bachs beroemde Das Wohltemperierte Klavier (BWV 846-893), twee boeken met een verzameling van achtenveertig preludes en fuga's. Als jurylid bij de Bachwedstrijd in Leipzig werd Sjostakovitsj diep geraakt door de uitvoering van de Russische pianiste Tatiana Nikolayeva van Bachs 48 Preludes en Fuga's. Sjostakovitsj componeerde zijn preludes en fuga’s in de periode herfst 1950 - februari 1951. Hij droeg ze op aan Nikolayeva, die ermee instemde in december 1952 de première uit te voeren in Leningrad (het huidige Sint-Petersburg). Deze uitvoering door David Levy werd in september 2023 opgenomen in Muziekcentrum Boedapest, Hongarije.

De documentaire A Bach Companion - The life and work of J.S. Bach belicht het leven van de componist, maar ook zijn composities, de technieken die hij daarin toepaste, de plaatsen waar hij werkte, en de politiek-culturele achtergrond van zijn tijd. De internationaal bekende presentator Robert Levin geeft een gedetailleerd verslag van de cruciale ontwikkelingen en fases in Bachs leven, en neemt enkele van diens composities onder de loep.

Fidelio (originele titel: "Leonore, oder Der Triumph der ehelichen Liebe"), Op. 72, is de enige voltooide opera van Ludwig van Beethoven. Deze opname vanuit het Zwitserse Theater St. Gallen is gebaseerd op Jan Schmidt-Garres veelgeprezen toneelproductie. Otto Tausk dirigeert het Symfonieorkest en koor van St. Gallen tegen het prachtige decor van de hand van Nikolaus Webern. De producenten hebben meerdere uitvoeringen gefilmd, en met extra materiaal van sopraan Jacquelyn Wagner (Leonore) de aangrijpende toneelproductie omgetoverd tot een unieke filmische ervaring.

J. S. Bachs zes Brandenburgse Concerten behoren tot zijn bekendste werken. Hij schreef ze tussen 1711 en 1720 en droeg ze in 1721 op aan Christiaan Lodewijk, markgraaf van Brandenburg. Om te vieren dat deze geliefde werken 300 jaar bestaan, maakte de Tsjechische klavecinist en dirigent Václav Luks met zijn vermaarde barokensemble Collegium 1704 in 2021 opnames van alle zes Brandenburgse concerten, op historische instrumenten. De Brandenburgse Concerten volgen de structuur van het Italiaanse concerto grosso, waarin een groep solo-instrumenten op de voorgrond treedt ten opzichte van het grote ensemble. In de Brandenburgse Concerten nemen de solisten afwisselende, virtuoze solo’s voor hun rekening. Bij deze uitvoering in de prachtige Spiegelzaal van het Duitse slot Köthen spelen Luks en Collegium 1704 Bachs Brandenburgse Concert nr. 5 in D-groot, BWV 1050. Het is opmerkelijk dat het klavecimbel hier de gebruikelijke begeleidende rol inwisselt voor een solo, naast de fluit en de viool. Daardoor wordt dit werk tot Bachs eerste klavierconcerten gerekend.

Het toonaangevende Franse strijkkwartet Quatuor Ébène wijdde een opmerkelijk en ambitieus project aan de 250ste geboortedag van Ludwig van Beethoven (1770-1827): het viertal nam álle werken voor strijkkwartet van de grote componist op. Vijf jaar lang dompelden violisten Pierre Colombet en Gabriel Le Magadure, altvioliste Marie Chilemme, en cellist Raphaël Merlin zich onder in die 650 pagina’s bladmuziek, waar Beethoven drie decennia lang zijn creativiteit in uitte. Hun inspanningen culmineerden in de herfst van 2020 in de integrale uitvoering van deze werken tijdens zes indrukwekkende concerten in de Philharmonie de Paris. Quatuor Ébène verkende elk facet van Beethovens strijkkwartetrepertoire: van de jeugdige Opus 18 strijkkwartetten tot de kwartetten Rasumovsky, Harp, en Serioso (Opus 59, 74, en 95) uit zijn middenperiode, en ten slotte de diepgang van zijn late kwartetten (Opus 127 tot 135). In deze uitzending speelt Quatuor Ébène Beethovens Strijkkwartet nr. 5 in A majeur, Op. 18, nr. 5; Strijkkwartet nr. 4 in c-mineur, Op. 18, nr. 4; en Strijkkwartet nr. 12 in Es-majeur, Op. 127. Dit concert werd opgenomen in de Philharmonie de Paris op 17 december 2020.

Sopraan Harriet Burns (Verenigd Koninkrijk, 1989) en pianist Ian Tindale (Verenigd Koninkrijk, 1990) vertolken Franz Schubert’s Verklärung, D. 59; Clara Schumanns Er ist gekommen in Sturm und Regen, Op. 12, Nr. 2; ‘L’heure exquise’ uit Reynaldo Hahn’s Chansons grises, en ‘Le printemps’ uit Hahn’s Douze rondels; ‘Herzeleid’ uit Robert Schumanns Sechs Gesänge, Op. 107; ‘Le corbeau et le renard’ uit André Caplet’s Trois fables; Alphons Diepenbrocks Die Liebende schreibt, RC 20; ‘Seranilla de la zarzuela’ uit Judith Weir’s A Spanish Liederbooklet; Muriel Herbert’s Renouncement; ‘Waldmädchen’ uit Hugo Wolf’s Eichendorff-Lieder, tijdens de laatste ronde van het Internationaal Vocalistenconcours 2019 – Lied Duo. Deze uitvoering werd opgenomen in het Theater aan de Parade in ‘s-Hertogenbosch.