TV-gids

Eén van de meest geliefde klassieke werken, de Boléro van Maurice Ravel (1928), was per 1 mei 2016 niet langer beschermd door copyright. Tot dat moment had het werk Ravel en zijn erfgenamen miljoenen opgeleverd. Ravel overleed in 1937 en liet al zijn bezit na aan zijn broer Edouard. Edouard’s dood in 1960 maakte een complexe juridische strijd los over de rechten, waarbij onder meer Edouard’s verzorgster en haar echtgenoot bij betrokken waren. Deze documentaire uit 2017 vertelt het fascinerende verhaal over wat er voor het oog van de wereld gebeurde met dit meesterwerk. Filmmaker Fabien Caux-Lahalle illustreert zijn onderzoek met fragmenten van de Boléro in opvallende, uiteenlopende verschijningsvormen.

De Engels-Franse pianist David Levy speelt Dmitri Sjostakovitsj' 24 Preludes en Fuga's, Op. 87. Het werk is een reeks van vierentwintig stukken voor piano, elk in één van de majeur- en mineurtoonsoorten uit de chromatische toonladder. Elk stuk bestaat uit twee delen: een prelude gevolgd door een fuga. De componist putte ongetwijfeld inspiratie uit J.S. Bachs beroemde Das Wohltemperierte Klavier (BWV 846-893), twee boeken met een verzameling van achtenveertig preludes en fuga's. Als jurylid bij de Bachwedstrijd in Leipzig werd Sjostakovitsj diep geraakt door de uitvoering van de Russische pianiste Tatiana Nikolayeva van Bachs 48 Preludes en Fuga's. Sjostakovitsj componeerde zijn preludes en fuga’s in de periode herfst 1950 - februari 1951. Hij droeg ze op aan Nikolayeva, die ermee instemde in december 1952 de première uit te voeren in Leningrad (het huidige Sint-Petersburg). Deze uitvoering door David Levy werd in september 2023 opgenomen in Muziekcentrum Boedapest, Hongarije.

De Rückert-Lieder zijn een verzameling van vijf kunstliederen van Mahler, op gedichten van Friedrich Rückert, die zijn gave voor intieme en diep persoonlijke muzikale expressie tonen in een stijl die eenvoud in evenwicht brengt met diepe emotionele complexiteit.

Het toonaangevende Franse strijkkwartet Quatuor Ébène wijdde een opmerkelijk en ambitieus project aan de 250ste geboortedag van Ludwig van Beethoven (1770-1827): het viertal nam álle werken voor strijkkwartet van de grote componist op. Vijf jaar lang dompelden violisten Pierre Colombet en Gabriel Le Magadure, altvioliste Marie Chilemme, en cellist Raphaël Merlin zich onder in die 650 pagina’s bladmuziek, waar Beethoven drie decennia lang zijn creativiteit in uitte. Hun inspanningen culmineerden in de herfst van 2020 in de integrale uitvoering van deze werken tijdens zes indrukwekkende concerten in de Philharmonie de Paris. Quatuor Ébène verkende elk facet van Beethovens strijkkwartetrepertoire: van de jeugdige Opus 18 strijkkwartetten tot de kwartetten Rasumovsky, Harp, en Serioso (Opus 59, 74, en 95) uit zijn middenperiode, en ten slotte de diepgang van zijn late kwartetten (Opus 127 tot 135). In deze uitzending speelt Quatuor Ébène Beethovens Strijkkwartet nr. 5 in A majeur, Op. 18, nr. 5; Strijkkwartet nr. 4 in c-mineur, Op. 18, nr. 4; en Strijkkwartet nr. 12 in Es-majeur, Op. 127. Dit concert werd opgenomen in de Philharmonie de Paris op 17 december 2020.

Maestro Myung-Whun Chung leidt het orkest en koor van het Maggio Musicale Fiorentino, uitgebreid met twee vocale solisten, in deze indrukwekkende uitvoering van Gustav Mahlers Symfonie nr. 2 in c mineur, 'Auferstehung'. Sopraan Christiane Karg en alt Claudia Huckle zijn de solisten. Deze vijfdelige symfonie werd geschreven tussen 1888 en 1894 voor groot orkest, koor, en sopraan- en alt-solist. Mahler verkent door de hele symfonie de thema's leven, dood en wederopstanding. Het eerste deel doet denken aan een begrafenismars, terwijl het tweede, een sierlijke Ländler, een scherp contrast vormt met het sombere karakter van het eerste. Het derde deel is een Scherzo, gebaseerd op Mahlers toonzetting van 'Des Antonius von Padua Fischpredigt' uit de cyclus Des Knaben Wunderhorn. De componist gebruikte ook een ander Wunderhorn-gedicht, 'Urlicht' (Oerlicht), voor het vierde deel, waarin zowel tekst als muziek door de alt worden gezongen. Het koor maakt zijn entree in het tweede deel van het vijfde en laatste deel in het 'Auferstehung'-koor. Deze uitvoering werd in 2021 opgenomen in het Teatro del Maggio Musicale Fiorentino in Florence, Italië.

De talentvolle pianist Elena Bashkirova is sinds oktober 2020 de voorzitter van de Felix Mendelssohn-Bartholdy Foundation in Leipzig, waar zij de legendarische dirigent Kurt Masur opvolgde. In dit concert vanuit het Mendelssohn-Haus in Leipzig wordt Bashkirova bijgestaan door sopraan Juliane Banse, fluitist Emmanuel Pahud, cellist Claudio Bohórquez, klarinettist Karl-Heinz Steffens en pianist Ohad Ben-Ari in een kamermuziekprogramma dat in het teken staat van de muziek van Mendelssohn en diens zus Fanny Hensel. Het programma begint met Mendelssohns Pianotrio in d-klein, Op. 49. Wat volgt zijn een aantal Lieder: Mendelssohns Schilflied ‘Auf dem Teich, dem regungslosen’, Op. 71 nr. 4, en Reiselied ‘Der Herbstwind rüttelt die Bäume’, Op. 34 nr. 6; Hensel’s Vorwurf, Op. 10 nr. 2; Verlust, Op. 9 nr. 10; en Sehnsucht, Op. 9 nr. 7; Mendelssohns ‘Allnächtlich im Traume seh ich dich’, Op. 86 nr. 4; ‘Die Liebende schreibt’, Op. 86 nr. 3; en Nachtlied ‘Vergangen ist der lichte Tag’, Op. 71 nr. 6. Het programma gaat verder met een aantal van Mendelssohns Lieder ohne Worte voor vierhandig piano (Op. 62 nrs. 1-6, en Op. 67 nr. 1), met tot besluit Mendelssohns Drie stukken voor klarinet, cello en piano (arr. Ernst Naumann), bestaande uit Prelude, Op. 35 nr. 4, Lieder ohne Worte, Op. 53 nr. 2, en Duet, Op. 38 nr. 6. Deze uitvoering werd opgenomen in november 2020.

“The Unanswered Ives” is de eerste documentaire over de Amerikaanse modernistische componist Charles Ives (1874-1954). Ives behoorde tot de eerste Amerikaanse componisten die ook internationaal succes oogsten. De in 1874 in Danbury, Connecticut geboren Ives nam al op vroege leeftijd muziekles en schopte het al op zijn veertiende tot organist in de kerk. Na zijn afstuderen aan de muziekafdeling van de Yale-universiteit besloot de jonge componist toch een loopbaan buiten de muziek te zoeken. Hij ging in het verzekeringswezen, en stond aan de wieg van een vooruitstrevende en zeer succesvolle verzekeringsmaatschappij. In zijn vrije tijd componeerde Ives ambitieuze muziek, waarin hij volop experimenteerde met geavanceerde compositietechnieken als politonaliteit, twaalftoonstechniek en het kwarttoonsysteem. De documentaire “The Unanswered Ives” (2018) werpt licht op alle facetten van Ives’ leven en werk. Muziekuitvoeringen in kerken, concertzalen, een circustent en in de open lucht brengen Ives’ klankuniversum tot leven. Aan de hand van interviews met familieleden, verzekeraars, musicologen en musici zoekt filmmaker Anne-Kathrin Peitz antwoord op de vraag “wie was Charles Ives?”

Het Italiaans-Zwitserse ensemble Trio des Alpes, bestaande uit Hana Kotková (viool), Claude Hauri (cello) en Corrado Greco (piano), slaat de handen ineen met Kamerorkest Mantua voor deze uitvoering van het Concertino voor piano, viool, cello en strijkorkest, H. 232 van de Tsjechische componist Bohuslav Martinů (1890-1959). Martinů was een productieve componist die een oeuvre van bijna 400 werken naliet. Hij voltooide het vierdelige Concertino in 1933. De première vond in 1936 plaats door het Basler Kammerorchester onder leiding van Paul Sacher. In de periode 1931-1943 werkte Martinů aan meerdere concertante composities. Veel van deze werken waren min of meer beïnvloed door de barokke 'concerto grosso'-vorm: het principe dat een groep solo-instrumenten wordt afgewisseld door een groot ensemble sprak de componist zeer aan. Deze uitvoering werd op 21 januari 2016 opgenomen in het Teatro Bibiena in Mantua, Italië.

Het Italiaanse duo van cellist Silvia Chiesa en pianist Maurizio Baglini geeft een prachtig recital met composities van Ferruccio Busoni, Franz Liszt, Frédéric Chopin en Sergej Rachmaninov. Op het programma staan Busoni’s Kultaselle – 10 variaties op een Fins volkslied; Liszt’s Twee Elegieën voor cello en piano; Chopin’s Introductie en Polonaise brillante in C-groot, Op. 3; en Rachmaninovs Sonate in g-klein voor cello en piano, Op. 19. Als toegift speelt het duo Leonard Bernstein’s wereldberoemde lied 'Tonight' uit de musical West Side Story. Deze uitvoering werd op 4 november 2024 opgenomen in de Sala Verdi van het Conservatorio Giuseppe Verdi in het Italiaanse Milaan.

De Italiaanse dirigent Gianandrea Noseda leidt de gecombineerde krachten van de Music Academy KestonMAX Fellows en het London Symphony Orchestra (LSO) in Ludwig van Beethovens Tripelconcert in C-majeur, op. 56, en Hector Berlioz' Symphonie Fantastique, op. 14. Beethovens Concert voor viool, cello en piano in C-majeur werd geschreven in 1803 en 1804. Door zijn keuze voor deze drie solo-instrumenten schreef Beethoven in feite een concert voor pianotrio. Daarom wordt het ook wel het Tripelconcert genoemd. Het is het enige concert dat Beethoven ooit voor meer dan één solo-instrument voltooide. Berlioz' Symphonie Fantastique (‘Episode uit het leven van een artiest, fantastische symfonie in vijf delen’) is een programmatische symfonie uit 1830, die het verhaal vertelt van een begaafde kunstenaar die zichzelf heeft vergiftigd met opium, uit wanhoop vanwege zijn onbeantwoord gebleven liefde. Dit concert werd op 20 november 2022 opgenomen in LSO St. Luke's in Londen, Verenigd Koninkrijk.

De Mexicaanse dirigent Carlos Miguel Prieto leidt het Orquesta Sinfónica de Minería in een uitvoering van Aaron Coplands orkestsuite Appalachian Spring. De oorspronkelijk in opdracht van de legendarische danseres Martha Graham gecomponeerde Appalachian Spring (1944) is uitgegroeid tot een Amerikaanse klassieker. Hoewel het stuk voor een ensemble van 13 musici werd geschreven, bewerkte Copland het later voor volledig orkest. Deze uitvoering werd in 2021 opgenomen in het Auditorio Nacional in Mexico-Stad.

Ballet Vlaanderen danst een prachtig programma met werken van Sidi Larbi Cherkaoui en Jeroen Verbruggen. Het Symfonisch Orkest van de Opera Vlaanderen staat onder leiding van Yannis Pouspourikas. Ravel blijft een bron van inspiratie voor menig choreograaf. Opkomend talent Verbruggen laat zich inspireren door Ravels ‘Pavane pour une Infante défunte’ en ‘Ma Mère l'Oye’. Cherkaoui vertaalde ook Ravels muziek naar dans en koos voor de kleurrijke orkestratie van Moessorgski’s ‘Schilderijen van een tentoonstelling’. Onder de sterdansers zijn Nancy Osbaldeston, Alexander Burten en Drew Jacoby. Opgenomen in de Opera Antwerpen in 2016 en geregisseerd door Andreas Morell.

Deze uitvoering is het allereerste concert dat Fabio Luisi en Deens Radio Symfonieorkest gaven in het DR Koncerthuset te Kopenhagen in 2017. Op het programma staat een mijlpaal uit de klassieke muziekgeschiedenis: Beethovens Symfonie Nr. 3, ookwel 'Eroïca' genoemd. Samen met Stravinsky's Psalmensymfonie en Richard Strauss' Don Juan, Op. 20 illustreert deze productie op unieke wijze de bijzondere chemie tussen Luisi en het orkest.

De documentaire “The Three Lives of Clara Schumann” reconstrueert het boeiende levensverhaal van de Duitse pianist en componist Clara Schumann. Schumann, die in 1819 als Clara Wieck werd geboren in Leipzig, was een bijzonder getalenteerde pianist die een indrukwekkende internationale carrière wist op te bouwen. In 1828 ontmoette ze Robert Schumann voor het eerst. In 1840 traden ze in het huwelijk, waaruit acht kinderen voortkwamen. Op basis van haar brieven, dagboeken en composities, in combinatie met verhelderende analyses van musici die haar muziek van dichtbij kennen, biedt deze documentaire een veelzijdig perspectief op Clara Schumann. Het toont de plekken waar zij woonde en de steden waar zij als pianist concerteerde. Deze tot nadenken stemmende film uit 2019 werd gemaakt door Andreas Morell en Magdalena Zieba-Schwind.

Het muzikale collectief Les Dissonances werd in 2004 opgericht door violist David Grimal. Het ensemble werkt zonder dirigent en is samengesteld uit musici uit de best aangeschreven Europese orkesten, internationale solisten, en jong talent. In dit programma speelt Les Dissonances Wolfgang Amadeus Mozart’s Vioolconcert nr. 4 in D-groot, K. 218 met Grimal als solist. Op zijn eerste vioolconcert na schreef Mozart zijn andere vioolconcerten, vier in getal, in 1775, toen hij concertmeester was aan het Salzburgse hof. Van zijn vijf vioolconcerten behoort deze vierde tot de bekendste. Deze uitvoering werd in 2014 opgenomen in Cité de la Musique in Frankrijk.

Dirigent Eduard Topchjan leidt het Armeens Nationaal Filharmonisch Orkest in een uitvoering van Ludwig van Beethovens Pianoconcert nr. 3 in c-klein, Op. 37. De in Rusland geboren pianist Maya Oganyan (*2005) maakt haar debuut als solist bij het orkest. Beethoven componeerde dit concert in 1800 en speelde zelf de pianopartij tijdens de première van het werk in 1803. Net als twee van zijn andere belangrijke werken – de Symfonie nr. 5 en de Pianosonate nr. 8 ‘Pathétique’ – staat dit pianoconcert in de toonsoort c-klein, wat bijdraagt aan het onstuimige karakter ervan. Als toegift speelt Oganyan Der Bote (‘De boodschapper’) van de Oekraïense componist Valentin Silvestrov. Deze opname uit 2021 werd gemaakt in Concertzaal Aram Chatsjatoerjan in Jerevan, Armenië.

In 2024 is het 100 jaar geleden dat Gabriel Fauré overleed. Hij wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke componisten, en was de leraar van onder anderen Maurice Ravel, Georges Enescu en Nadia Boulanger. Het Orchestre National du Capitole de Toulouse en het Philharmonic Chorus of Tokyo, met Florian Sempey als solist, voeren Gabriel Fauré's Requiem uit in de Basilique de Saint-Sernin in Toulouse. Deze basiliek is de grootste nog bestaande Romaanse kerk van Frankrijk en een van de belangrijkste bouwwerken in de Romaanse architectuur. Dit buitengewone concert wordt gedirigeerd door Kazuki Yamada, momenteel een van de meest veelbelovende jonge dirigenten. In het voorjaar van 2023 werd hij benoemd tot Chef-dirigent en Artistiek Adviseur van het City of Birmingham Symphony Orchestra, en hij is ook Artistiek en Muzikaal Directeur van het Orchestre Philharmonique de Monte-Carlo.

De Russische dirigent en pianist Mikhail Pletnev leidt het Russisch Nationaal Orkest in uitvoeringen van muziek van Nikolaj Rimski-Korsakov. Op het programma staan Suite voor Orkest gebaseerd op zijn opera 'De legende van de onzichtbare stad Kitezj en de jonge vrouw Fevronia', en Muzikale beelden voor orkest uit de opera 'Het Sprookje van Tsaar Saltan', met daarin de beroemde 'De vlucht van de hommel'. Dit concert werd in 2017 opgenomen in Concertzaal Tsjaikovski in Moskou.

Luca Vignali (hobo), Angelo De Angelis (klarinet), Carmine Pinto (hoorn), Eliseo Smordoni (fagot), en Linda Di Carlo (piano) spelen Wolfgang Amadeus Mozarts Kwintet voor piano, hobo, klarinet, fagot en hoorn in Es-groot, K. 452. De première van het werk vond op 1 april 1784 plaats in het Weense Burgtheater, met de componist zelf achter de piano. Kort na de uitvoering schreef Mozart aan zijn vader Leopold: "Ik beschouw dit het beste werk dat ik ooit heb geschreven...". Opvallend is de ongebruikelijke instrumentatie van het kwintet, die de componist voor een uitdaging stelde "aangezien losse blaasinstrumenten, anders dan in tweetallen, zich moeilijk laten mengen ". Daarom verkende Mozart allerlei verschillende instrumentcombinaties om uiteenlopende klankkleuren te bereiken, en gebruikte hij ter afwisseling korte frases en motiefjes. Deze uitvoering werd op 23 juni 2022 opgenomen in het Auditorium Santa Cecilia in Perugia, Italië.