TV-gids

Een ontmoeting tussen ware muziekgiganten: Manfred Honeck dirigeert de Berliner Filharmoniker en cellist Yo-Yo Ma is solist! Succes gegarandeerd wanneer deze musici gezamenlijk het podium betreden tijdens een paasconcert in 2016 vanuit het Festspielhaus te Baden-Baden. Honeck is artistiek leider van het Pittsburgh Symphony Orchestra en maakte zijn succesvolle debuut met de Berliner Filharmoniker in 2013. Yo-Yo Ma speelt al sinds 1978 regelmatig samen met het orkest. Dit concert opent met Brahms’ Tragische Ouverture, Op. 81, gevolgd door Schumanns Celloconcert, Op. 129. Het orkest sluit af met een uitvoering van Tsjaikovski’s Symfonie Nr. 6, dat de titel ‘Pathétique’ draagt. Terwijl Schumann nooit een uitvoering van zijn eigen Celloconcert heeft gehoord, stierf Tsjaikovski slechts negen dagen nadat hij zelf de première dirigeerde van zijn Zesde Symfonie.

Jeffrey Tate dirigeert het English Chamber Orchestra in een uitvoering van Mozarts ‘Linzer’ Symfonie Nr. 36 (KV. 425). Mozart componeerde het werk in 1783 tijdens zijn terugreis van Wenen naar Salzburg, gedurende zijn korte verblijf in de Oostenrijkse stad Linz. De symfonie is gecomponeerd binnen het indrukwekkende tijdsbestek van slechts vier dagen. Het werd voor het eerst uitgevoerd tijdens een gelegenheidsconcert in Linz op 4 november. In het voorjaar van 1784 zag het werk zijn Weense première. Het tweede deel opent met een uitzonderlijke introductie door de trompetten en pauken. Het afsluitende ‘Presto’ bevat contrapuntische passages die contrasteren met de homofone textuur van de symfonie.

De Argentijnse dirigent en klavecinist Leonardo García Alarcón leidt zijn ensemble Cappella Mediterranea in een programma gewijd aan Italiaanse barokmuziek. Het ensemble speelt een aantal prachtige barokwerken van Francesco Cavalli, een vooraanstaand componist uit het Venetië van de 17e eeuw, en twee van zijn bekendste leerlingen, Barbara Strozzi en Antonia Bembo. De Argentijnse sopraan Mariana Flores zingt de vocale werken. Op het programma staan ‘Mira questi due lumi’ uit Cavalli’s Le nozze di Teti e di Peleo, ‘Dimmi, Amor, che farò’ uit L'Oristeo, ‘Sinfonia della notte’ uit L’Egisto, en ‘E vuol dunque Ciprigna’ uit Ercole Amante; ‘M’ingannasti in verità’ uit Bembo’s Produzioni armoniche consacrate a Luigi XIV; Strozzi’s Sino alla morte, Che si può fare, Lagrime mie, L’amante segreto, en è Pazzo il moi core; Biagio Marini’s La Romanesca; Tarquinio Merula’s Aria Sopra La Cieccona; en Dario Castello’s Sonata Seconda. Deze opname vond plaats in de magnifieke Église Notre-Dame in Sablé-sur-Sarthe, Frankrijk, op 26 augustus 2020.

Sir Simon Rattle dirigeert het London Symphony Orchestra (LSO) in een concertprogramma met Antonín Dvořák’s Scherzo Capriccioso in Des-groot, op. 66, en delen uit de tweede akte van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski’s geliefde ballet De Notenkraker (1892). Uit Dvořák’s Scherzo Capriccioso (1883) spreekt de periode van persoonlijke crisis waar de componist tijdens het schrijven in verkeerde. Het werk verraadt constante stemmingswisselingen en een voortdurend gevoel van innerlijke rusteloosheid. In de muziek van De Notenkraker combineerde Tsjaikovski gedenkwaardige melodieën met een kleurrijke orkestratie, waarmee hij luisteraars al decennialang betovert. Deze uitvoering werd op 18 maart 2021 opgenomen in LSO St Luke's in Londen, Verenigd Koninkrijk.

Pianist Arisa Onoda (Japan, 1996) speelt Joseph Haydns Sonate in G-groot, Hob. XVI:40; Barbara Assiginaak’s Mzizaakok Miiniwaa Mzizaakoonsak (‘paardenvliegen en hertenluisvliegen’); Guido Agosti’s transcriptie van Igor Stravinksy’s Vuurvogelsuite (Danse infernale, Berceuse, en Finale); en Frédéric Chopin’s Sonate nr. 3 in b-klein, Op. 58, tijdens het solorecital in de uit twee delen bestaande halve finale van de piano-editie van het Concours musical international de Montréal 2024 (CMIM). Deze uitvoering werd opgenomen in de Bourgie Hall van het Montreal Museum of Fine Arts.

De Bourgondische vorsten hechtten veel belang aan een hofkapel van topniveau en ook in hun private vertrekken was muziek te horen. Minstrelen vermaakten de hovelingen en beïnvloedden zo de muzikale agenda van Europa’s politieke epicentrum. Met voorbeelden uit het ‘hoge’ en het ‘lage’ oeuvre van Dufay en Binchois – het gouden Bourgondische componistenduo – maakt Les haulz et les bas zijn naam waar.

Componist Heitor Villa-Lobos (1887-1959) betekent voor Brazilië wat Giuseppe Verdi en Jean Sibelius betekenen voor Italië en Finland: voor velen belichaamt zijn muziek de ziel van het vaderland. In Villa-Lobos: from Bach to Brazil loodst presentator Carlos de Andrade ons door zijn levensverhaal, van de vroege jaren waarin de jonge 'Tuhu', de cello-spelende oudste zoon van een veeleisende bibliothecaris, wat geld verdient met het optreden in de vele cafés van Rio de Janeiro, tot de latere jaren van de legendarische maestro Villa-Lobos, waarin zijn kenmerkend Braziliaanse muziek in binnen- en buitenland wordt geroemd en gespeeld. Afgewisseld met talrijke hedendaagse muziekuitvoeringen en zeldzame beelden van de componist thuis en aan het werk schetst de documentaire ook de belangrijke rol die Villa-Lobos speelde in het tot bloei komen van Brazilië's jonge nationale identiteit.

Het muzikale collectief Les Dissonances werd in 2004 opgericht door violist David Grimal. Het ensemble werkt zonder dirigent en is samengesteld uit musici uit de best aangeschreven Europese orkesten, internationale solisten, en jong talent. In dit programma speelt Les Dissonances Ludwig van Beethovens Symfonie nr. 4 in Bes-groot, Op. 60. Graaf Franz von Oppersdorff was erg onder de indruk van Beethovens Symfonie nr. 2 en bood de componist een aanzienlijke som om een dergelijk werk te schrijven. Beethoven voltooide het in het najaar van 1806, waarna de symfonie in maart 1807 voor het eerst werd uitgevoerd tijdens een besloten concert in Wenen. De Symfonie nr. 4 wordt vaak overschaduwd door de revolutionaire voorafgaande en erop volgende symfonieën, en waarmee de luchtige Symfonie nr. 4 in schril contrast staat. Deze uitvoering werd opgenomen in 2013 in de Opéra de Dijon, Frankrijk.

Misha Fomin voerde in november 2020 romantische pianowerken uit in Concertgebouw Amsterdam. Zijn recital ging van start met Ludwig van Beethovens Pianosonate nr. 10, op. 14/2, en sonate nr. 15, op. 28 'Pastorale'. Het concert ging verder met een uitvoering van Frédéric Chopins Nocturne op. 9/1, Etude op. 25/7, en Johannes Brahms' technisch veeleisende 'Variaties op een Thema van Paganini', op. 35 (Boek II). Als toegift keerde Fomin terug voor Chopin/Liszt's Chant Polonais nr. 5 'Meine Freunden'.

Sopraan Vassia Alati (Nederland/Griekenland, 1992) en pianist Yuto Kiguchi (Japan, 1989) vertolken ‘C’est l’extase langoureuse’ uit Claude Debussy’s Arriettes oubliées, L. 63, en ‘Fantoches’ uit Debussy’s Fêtes galantes, L. 86; Bart Vismans Het goud van Vermeer; ‘Lerchengesang’ uit Johannes Brahms’ Vier Gesänge, Op. 70; Franz Schubert’s Gruppe aus dem Tartarus, Op. 24, nr. 1, D. 583; ‘Now the leaves are falling fast’ uit Benjamin Britten’s On this island, Op. 11; en ‘I gria zoi’ (Het oude leven) uit Manolis Kalomiris’s Mayovotana (Magische kruiden), tijdens de halve finales van het Internationaal Vocalisten Concours 2021 – Lied Duo. Dit optreden werd opgenomen in Het Noordbrabants Museum in ’s-Hertogenbosch.

Renato Palumbo dirigeert het orkest en koor van de Koninklijke Waalse Opera in een uitvoering van Giuseppe Verdi’s dramatische opera La forza del destino (De kracht van het noodlot). Verdi en zijn librettist Francesco Maria Piave baseerden het werk op het Spaanse muziektheaterstuk ‘Don Álvaro o la fuerza del sino’ van Ángel de Saavedra. Verdi componeerde deze opera oorspronkelijk voor de keizerlijke Russische opera in Sint-Petersburg, waar het werk in 1862 de première beleefde. Later voerde Verdi nog wijzigingen door. De definitieve versie, zoals we die tegenwoordig meestal horen, werd in 1869 voor het eerst opgevoerd in La Scala in Milaan. La forza del destino vertelt het tragische verhaal van edelman Don Alvaro en Leonora, wier liefde wordt verboden door Leonora’s vader, de markies van Calatrava. Wanneer het stel probeert te vluchten, leidt een noodlottig ongeluk tot de dood van de markies, wat een noodlottige keten van gebeurtenissen in gang zet. Tot de solisten behoren Marcelo Álvarez, María José Siri, Simone Piazolla, Michele Pertusi, Enrico Marabelli en Nino Surguladze. Deze productie werd in 2021 opgenomen in de Koninklijke Waalse Opera in het Belgische Luik.

Ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag geven violiste Laura Marzadori en pianist Andrea Bacchetti, beiden Italianen, een prachtig concert in het Teatro Sociale di Camogli, Italië. Op het programma staan Wolfgang Amadeus Mozart's Sonate nr. 18 in G majeur, K. 301; Ludwig van Beethovens Sonate nr. 5 in F majeur, Op. 24; Manuel de Falla's Suite Populaire Espagnole (transcriptie van Paul Kochaniski); Camille Saint-Saëns' Introduction en Rondo Capriccioso in a mineur, Op. 28; en ‘Méditation’ uit Jules Massenet's opera Thaïs. Dit concert werd op 8 maart 2022 opgenomen.

Conrad van Alphen leidt Sinfonia Rotterdam in een uitvoering van Wolfgang Amadeus Mozarts Symfonie nr. 35 in D-majeur, K. 385, opgenomen in de Nieuwe Kerk in Den Haag in 2020. Van Alphen richtte Sinfonia Rotterdam op in 2000. Onder zijn bezielende leiding groeide het orkest uit tot één van de bekendste orkesten van Nederland. Mozarts Symfonie nr. 35 is ook bekend als de “Haffner Symfonie”. In 1782 verzocht de familie Haffner Mozart een stuk te schrijven ter gelegenheid van de verheffing in de adelstand van Sigmund Haffner. Mozart stemde in, en schreef in eerste instantie een serenade, die hij enkele maanden later opnieuw vormgaf als symfonie: de “Haffner Symfonie”. Eén van zijn revisies was de toevoeging van extra instrumenten in de eerste en laatste delen, wat een vollere klank opleverde. De symfonie bestaat uit vier delen: Allegro con spirito, Andante, Menuetto, en Presto.

De Italiaanse pianist Roberto Prosseda vertolkt Frédéric Chopins technisch uitdagende Ballade nr. 4 in f-mineur, Op. 52. Het in 1842 voltooide werk geldt als een meesterwerk binnen het romantische pianorepertoire, en staat bekend om de ingewikkelde structuur en emotionele diepgang. Deze uitvoering werd in 2006 opgenomen in het prachtige barokpaleis Villa Contarini in Piazzola sul Brenta, Italië.

Strijkkwartet Cuarteto Mendelssohn de BP, dat in 2018 bestond uit de violisten Olga Artyugina en Eva Rabchevska, altviolist Bella Chic, en cellist Hayk Sukiasyan, speelt Edvard Grieg’s Strijkkwartet in g-klein, Op. 27. Dit werk, dat Grieg afrondde in 1878, was zijn tweede poging in dit genre. Zijn eerste strijkkwartet, waaraan hij werkte in de vroege jaren 1860, raakte verloren, en zijn derde bleef onvoltooid. Grieg baseerde het hoofdthema van het kwartet op het lied ’Spillemænd’ (Minstrels, uit Zes liederen, Op. 25), dat in alle vier delen terugkeert. Deze uitvoering werd opgenomen op 17 mei 2018 in het Auditorio Sony van de Reina Sofía Muziekschool in de Spaanse hoofdstad Madrid.

Sopraan Sara Gouzy (Frankrijk, 1991) en pianist Seri Dan (Zuid-Korea, 1992) vertolken ‘Chevaux de bois’ uit Claude Debussy’s Ariettes oubliées, L. 63; Franz Schubert’s An den Mond, Op. 57, nr. 3, D. 193; ‘Le collier’ uit Olivier Messiaen’s Poèmes pour Mi; ‘Margaritki’ (Daisies) uit Sergei Rachmaninov’s 6 Romances, Op. 38; ‘Quelle aventure!’ en ‘La reine de coeur’ uit Francis Poulenc’s La courte paille; Bart Vismans ‘Vermeer's gold’; en ‘Wie Lange schon war immer mein Verlangen’, en ‘Ich hab’ in Penna einen Liebsten wohnen’ uit Hugo Wolf’s Italienisches Liederbuch, tijdens de halve finales van het Internationaal Vocalisten Concours 2021 – Lied Duo. Dit optreden werd opgenomen in Het Noordbrabants Museum in ’s-Hertogenbosch.

In 2012 bracht de Noorse operaregisseur Stefan Herheim Giacomo Puccini's opera La bohème naar het podium van de Noorse Nationale Opera in Oslo. Herheim lichtte zijn omstreden keuze voor een bij-de-tijd-gebrachte versie toe: “Door La bohème in deze nieuwe productie in het heden te plaatsen, hopen we de opera de directe, suggestieve kracht en urgentie terug te geven waar het ooit zo in uitblonk.” De opera, over het bohemien leven van de arme naaister Mimì en haar kunstenaarsvrienden, houdt vast aan een strak tempo, wat enkele van de mooiste aria's die Puccini ooit schreef opleverde. De Noorse dirigent Eivind Gullberg Jensen leidt het Orkest en Koor van de Nationale Opera Oslo. Onder de solisten zijn Marita Sølberg (Mimì), Diego Torre (Rodolfo), Vasily Ladyuk (Marcello) en Jennifer Rowley (Musetta).

Het jaarlijkse Europakonzert van de wereldberoemde Berliner Philharmoniker vond in 2001 wel op een hele bijzondere locatie plaats: de Hagia Irene in Istanboel. Deze Byzantijnse kerk is de oudste kerk van de stad en heeft haar oorsprong in de 4e eeuw. Op het programma: Joseph Haydn’s Symfonie Nr. 94 ‘Paukenslag'.

Deze Sonate voor Viool en Klavecimbel Nr. 4 BWV 1017 is de eerste van de sonates die Johann Sebastian Bach voor 1725 componeerde, waarschijnlijk toen hij werkzaam was als Kapellmeister in Köthen. Er wordt aangenomen dat hij de sonates voor Prins Leopold schreef en later de werken voor eigen gebruik in Leipzig aanpaste. Misschien is het hierdoor dat de werken goed speelbaar zijn voor amateurs, maar alle sonates bevatten genoeg finesse om een uitdaging te zijn voor professionele musici. De verschillende werken zijn als set bedoeld, net zoals de Brandenburgse concerten.

Sopraan Erika Baikoff (Verenigde Staten, 1994) en pianist Gary Beecher (Ierland, 1993) vertolken Franz Schubert’s ‘Suleika I, Was bedeutet die Bewegung’, Op. 14, Nr. 1 (D. 720); Die Blumensprache, Op. 173, Nr. 5 (D. 519); en Die Gebüsche, D. 646; ‘Lied vom Winde’ en ‘Der Knabe und das Immlein’ uit Hugo Wolf’s Mörike-Lieder; ‘Fleur jetée’ uit Gabriel Fauré’s Quatre melodies, Op. 39; ‘C’ uit Francis Poulenc’s Deux poèmes de Louis Aragon, FP 122; ‘Les lilas qui avaient fleuri’ uit Lili Boulanger’s Clairières dans le ciel; Johanna Bordewijk-Roepmans ‘Oranje may-lied’; en ‘Eti letniye nochi’ (Deze zomernachten) uit Sergej Rachmaninov’s Twelve romances, Op. 14, tijdens de laatste ronde van het Internationaal Vocalistenconcours 2019 – Lied Duo. Deze uitvoering werd opgenomen in het Theater aan de Parade in ‘s-Hertogenbosch.