TV-gids

Pianist en dirigent Daniel Barenboim, mogelijk de beroemdste muzikant van Argentinië, brengt de Berlijnse Waldbühne in Latijns-Amerikaanse sferen tijdens editie 1998 van het jaarlijkse openluchtconcert van de Berliner Philharmoniker aldaar. Maurice Ravels beroemde Boléro opent het concert. Dit eendelige orkestwerk werd oorspronkelijk geschreven als balletmuziek. Het werk is eenvoudig van opzet: gedurende het hele stuk wordt één ritme herhaald en uitgewerkt. Boven dit ritme klinken twee verschillende melodieën. Deze melodieën wisselen zich af, en worden telkens door verschillende instrumentgroepen opgepikt. Het tempo van het werk blijft gelijkmatig, al neemt het volume toe: aan het eind van het werk volgt een explosieve ontlading. Na de Boléro speelt het orkest Georges Bizets Carmen Suite Nr. 1. Volgend op de koele, betoverende introductie speelt de hobo een thema dat direct herkend wordt door het publiek. Het concert wordt nóg exotischer zodra gitarist John Williams het podium betreedt voor een uitvoering van Joaquín Rodrigo's beroemde Concierto de Aranjuez. Verder op het programma een rijkelijke hoeveelheid Latijns-Amerikaanse werken: Mangoré - Una limosna por el amor de dios, "El ultimo canto", Ginastera - Estancia Suite, Op. 8a: IV Malambo, Lecuona - La Comparsa, Malagueña, Salgan - Don Agustín Bardi, Piazzolla - Adiós Nonino, Decarissimo, Gardel - El día que me quieras, Rodriguez - La Cumparista, Mores - El Firulete. Het concert besluit met Paul Linke's Frau Luna en Berliner Luft.

Franz Welser-Möst dirigeert het Cleveland Orchestra in een uitvoering van Brahms' Symfonie Nr. 4, Op. 98. Dit is het laatste werk in de beknopte verzameling symfonische composities van Brahms. Muziekcriticus Malcolm Macdonald omschreef het werk als een van de grootste creaties in de Romantiek en het is wellicht Brahms Magnum Opus naast Ein Deutsches Requiem, Op. 45. De Vierde Symfonie is voorzien van een ondertoon die zich het best laat omschrijven als ingetogen melancholie, en lijkt te smachten naar een onherstelbaar verleden. Brahms laat het verleden voortleven door de symfonie te voorzien van vele barokinvloeden, waaronder een heuze chaconne en het gebruik van de aloude compositietechniek van variaties op een thema in het afsluitende deel. Deze uitvoering vond plaats in de Severance Hall te Cleveland, VS in 2014.

Sir Simon Rattle dirigeert de Berliner Filharmoniker tijdens het jaarlijkse Europakonzert, dat in 2008 werd gehouden in de legendarische hal van het ‘P. I. Tsjaikovski’ Conservatorium te Moskou. De eerste editie van het Europakonzert werd gehouden in 1991 en sindsdien wordt de oprichting van het orkest (op 1 mei 1882) jaarlijks gevierd met een concert in een andere Europese cultuurstad. Deze avond opent het orkest met een meesterlijke interpretatie van Igor Stravinsky’s Symphony in Three Movements (1945).

Maurizio Pollini is de solist in Beethovens Pianoconcert Nr. 4. Het Lucerne Festivalorkest staat onder leiding van Claudio Abbado. Deze uitvoering is opgenomen tijdens het Lucerne Festival van 2004. Maurizio Pollini is de winnaar van het prestigieuze Chopin Concours in Warschau van 1960 en staat bekend om zijn interpretaties van Beethoven. De componist schreef het Vierde Pianoconcert tussen 1805 en 1806. Tijdens de première in 1808 nam de componist zelf de rol van solist op zich.

Bariton Matthias Goerne werkt samen met violist Vilde Frang, cellist Nicolas Altstaedt, fluitist Stathis Karapanos en klavecinist Michaela Hasselt in dit programma met muziek van J. S. Bach. Hij zingt diverse baritonaria’s uit Bachs mooiste cantates, maar er is ook ruimte voor solostukken en duetten. Op het programma staan de Sonate nr. 3 in C-groot voor solo viool, BWV 1005; de aria’s ‘Hier, in meines Vaters Stätte’, BWV 32 en ‘Die Welt mit allen Königreichen’, BWV 59; de Suite nr. 5 in c-klein voor solo cello, BWV 1011; ‘Wenn Trost und Hülf ermangeln muß’, BWV 117; ‘Ja, ja, ich halte Jesum fest’, BWV 157; Invention nr. 7 in e-klein, BWV 778; Invention in A-groot, BWV 783; en ‘Welt ade, ich bin dein müde’, BWV 158. Deze uitvoering is opgenomen in Sint-Mariakerk in het Duitse Wittenberg.

De ontmoeting tussen de Franse componist Hector Berlioz en de knappe actrice Harriet Smithson leidde tot een van Berlioz’ beroemdste werken. Nadat Berlioz’ haar Shakespeare had zien spelen was hij op slag verliefd: hij stuurde haar ontelbare liefdesbrieven maar zij beantwoorde er geen één. Berlioz’ hart was gebroken en hij componeerde zijn Symphonie fantastique: Épisode de la vie d'un Artiste...en cinq parties (Symfonie fantastique: Episode uit het leven van een artiest… in vijf delen). Het werk vertelt het verhaal van een jonge artiest die tijdens een aanval van liefdesverdriet zelfmoord probeert te plegen maar niet genoeg gif inneemt: in plaats van te sterven hallucineert hij enkel. Door dit verhaal in de muziek en de uitgebreide orkestbezetting (onder andere vier harpen en een klok), was dit een revolutionair werk. Berlioz' Symphonie fantastique wordt hier uitgevoerd door deFilharmonie onder leiding van Jaap van Zweden. Deze uitvoering uit 2008 is opgenomen in de Koningin Elisabethzaal te Antwerpen.

Pianist Michelle Candotti (Italië, 1996) speelt Barbara Assiginaak’s Mzizaakok Miiniwaa Mzizaakoonsak (‘paardenvliegen en hertenluisvliegen’); Franz Liszts Après une lecture du Dante, fantasia quasi sonata (Années de pèlerinage, deuxième année, S. 161: nr. 7); ‘Pavane’ uit George Enescu’s Suite nr. 2 in D-groot, Op. 10; Étude nr. 111 in g-klein uit Hélène de Montgeroult’s Études; en Sergej Prokofjevs Sonate nr. 7 in Bes-groot, Op. 83, tijdens het solorecital in de uit twee delen bestaande halve finale van de piano-editie van het Concours musical international de Montréal 2024 (CMIM). Deze uitvoering werd opgenomen in de Bourgie Hall van het Montreal Museum of Fine Arts.

Elk jaar vindt eind augustus het beroemde Festival Oude Muziek plaats in de stad Utrecht. Met jaarlijks 70 duizend bezoekers is dit festival het grootste oude-muziekfestival van de wereld. Wegens de Covid-19-pandemie ging het festival in 2020 door in een aangepaste vorm, deels met concertuitvoeringen op locatie, deels met dagelijkse livestreams van concerten en archiefopnames. Als onderdeel van deze festivaleditie spelen Antoinette Lohmann (viool, altviool en violino piccolo) en Jörn Boysen (klavecimbel) een aantal zelden uitvoerde werken uit de collecties van de Italiaanse muziekfamilie Di Martinelli en het Tsjechische muziekarchief Kroměříž. Op het programma staan Duitse barokcomposities van onder meer Johann Erasmus Kindermann, Johann Fischer en Johann Baal. Dit concert werd op 27 augustus 2020 opgenomen in de Gertrudiskapel in Utrecht.

De afgelopen zestig jaar is er vrijwel niemand van grotere invloed geweest op hedendaagse muziek dan Pierre Boulez. Al vanaf zijn vroege jaren heeft hij de reputatie een koene voorvechter te zijn van de avant-garde. Met zijn composities, interpretaties en ideeën heeft hij een groot stempel gedrukt op de internationale muziekwereld: niet alleen als componist en dirigent maar ook als muziekfilosoof en leraar. Deze documentaire van Gunter Atteln en Angelika Stiehler richt zich op Boulez' werk voor de Lucerne Festival Academy en is een hommage aan de Fransman ter gelegenheid van zijn 85e verjaardag op 26 maart 2010.

Het muzikale collectief Les Dissonances werd in 2004 opgericht door violist David Grimal. Het ensemble werkt zonder dirigent en is samengesteld uit musici uit de best aangeschreven Europese orkesten, internationale solisten, en jong talent. In dit programma speelt Les Dissonances Wolfgang Amadeus Mozart’s Serenade nr. 10 voor blazers in Bes-groot, K. 361, beter bekend onder de naam ‘Gran Partita’. Deze compositie voor twaalf blaasinstrumenten en contrabas bestaat uit zeven delen. Het werk is de langste van alle kamermuziekwerken die Mozart schreef. Bovendien koos Mozart voor een groter aantal instrumenten. Aan de gebruikelijke acht instrumenten van het blazersoctet voegde Mozart twee bassethoorns, twee extra hoorns, en een contrabas. Deze uitvoering werd in 2015 opgenomen in Philharmonie de Paris, Frankrijk.

Compagnia Simona Bucci presenteert een bijzonder concert "in scenische vorm": 'Preludi e Fughe - Geografia antropica'. Dmitri Sjostakovitsj' 24 preludes en fuga's, Op. 87 inspireerden choreograaf Simona Bucci om aan dit project te beginnen. Zeven dansers van de Compagnia Simona Bucci dansen op Sjostakovitsj' Preludes en fuga's nr. 1, 5, 7, 12, 13, 14, 16 en 24, uitgevoerd door de Italiaanse pianist Roberto Prosseda. Deze opname werd gemaakt tijdens het Stresa Festival van augustus 2019 in het Teatro Il Maggiore in het Italiaanse Verbania.

Tenor Zhuohan Sun (China, 1993) en pianist Sara Pavlovic (Servië, 1996) vertolken ‘Wanderlied’ uit Robert Schumann’s Kerner-Lieder, Op. 35; ‘Der Abend kommt gezogen’ uit Alphons Diepenbrock’s Drie ballades, Op. 1; Gabriel Fauré’s Prison, Op. 83, nr. 1; ‘Ganymed’ uit Hugo Wolf’s Goethe-Lieder; Franz Schubert’s Nacht und Träume, D. 827; Zaiyi Lu’s The bridge in my homeland; ‘Mit Myrten und Rosen’ uit Schumann’s Liederkreis, Op. 24; ‘C’ uit Francis Poulenc’s Deux poèmes de Louis Aragon, FP 122; en ‘Scheiden und Meiden’ uit Gustav Mahler’s Lieder und Gesänge aus der Jugendzeit, tijdens de laatste ronde van het Internationaal Vocalisten Concours 2021 – Lied Duo. Dit optreden werd opgenomen in De Verkadefabriek in ’s-Hertogenbosch.

Stefano Montanari dirigeert orkest en koor van de Opéra de Lyon in een uitvoering van Wolfgang Amadeus Mozarts opera Die Entführung aus dem Serail ('De ontvoering uit het Seraglio', 1782). Deze opera speelt zich af in een Turkse harem en vertelt het verhaal over de Spaanse edelman Belmonte en zijn geliefde Constanze, die – samen met haar dienstmeid, Blonde – door piraten gevangen is genomen en aan Bassa Selim is verkocht. Met de hulp van zijn bediende Pedrillo bedenkt Belmonte een plan om Constanze te redden. Onder de solisten zijn Jane Archibald, Cyrille Dubois, Michael Laurenz, Joanna Wydorska, David Steffens en Peter Lohmeyer. Deze uitvoering is in 2016 opgenomen in de Opéra de Lyon, Frankrijk.

Het toonaangevende Franse strijkkwartet Quatuor Ébène wijdde een opmerkelijk en ambitieus project aan de 250ste geboortedag van Ludwig van Beethoven (1770-1827): het viertal nam álle werken voor strijkkwartet van de grote componist op. Vijf jaar lang dompelden violisten Pierre Colombet en Gabriel Le Magadure, altvioliste Marie Chilemme, en cellist Raphaël Merlin zich onder in die 650 pagina’s bladmuziek, waar Beethoven drie decennia lang zijn creativiteit in uitte. Hun inspanningen culmineerden in de herfst van 2020 in de integrale uitvoering van deze werken tijdens zes indrukwekkende concerten in de Philharmonie de Paris. Quatuor Ébène verkende elk facet van Beethovens strijkkwartetrepertoire: van de jeugdige Opus 18 strijkkwartetten tot de kwartetten Rasumovsky, Harp, en Serioso (Opus 59, 74, en 95) uit zijn middenperiode, en ten slotte de diepgang van zijn late kwartetten (Opus 127 tot 135). In deze uitzending speelt Quatuor Ébène Beethovens Strijkkwartet nr. 1 in F majeur, Op. 18, nr. 1; Strijkkwartet nr. 10 in Es majeur, Op. 74, "Harp"; en Strijkkwartet nr. 9 in C majeur, Op. 59, nr. 3, "Rasumovsky". Deze concertuitvoering werd op 13 oktober 2020 opgenomen in de Philharmonie de Paris.

De Mexicaanse dirigent Carlos Miguel Prieto leidt het Orquesta Sinfónica de Minería in een uitvoering van Aaron Coplands orkestsuite Appalachian Spring. De oorspronkelijk in opdracht van de legendarische danseres Martha Graham gecomponeerde Appalachian Spring (1944) is uitgegroeid tot een Amerikaanse klassieker. Hoewel het stuk voor een ensemble van 13 musici werd geschreven, bewerkte Copland het later voor volledig orkest. Deze uitvoering werd in 2021 opgenomen in het Auditorio Nacional in Mexico-Stad.

Het Maggio Musicale Fiorentino (Florentijnse Muzikale Mei) is het oudste opera- en kunstfestival van Italië. Het werd in 1933 opgericht om hedendaagse en in de vergetelheid geraakte opera’s op de planken te brengen. In de loop der jaren heeft het festival zich verbreedt, en zijn orkestrale concerten er een vaste waarde geworden. Tijdens de editie van 2021 van het festival leidt maestro Daniel Harding het Orchestra del Maggio Musicale Fiorentino in een uitvoering van Johannes Brahms' Tragische Ouverture in d-mineur, Op. 81. Brahms componeerde zijn concertouverture in de zomer van 1880. Het donkere, onrustige stuk lijkt de serieuze tegenhanger van zijn luchtigere Akademische Festouvertüre, Op. 80. Deze uitvoering werd opgenomen in het Teatro del Maggio Musicale Fiorentino in Florence, Italië, in 2021.

De twee 'Sonates voor klarinet en piano Op. 120' van Johannes Brahms ontstonden in 1894. Zij zijn enigszins door Mozart geïnspireerd en in geen van beide sonates treft men een 'echt' langzaam deel aan. Brahms schreef deze stukken voor de violist en klarinettist Richard Mühlfeld [1856-1907], die in het orkest van de Hertog van Meiningen speelde en vanaf de jaren '70 van de 19e eeuw een grote reputatie verwierf. Hij maakte een internationale carrière en introduceerde Brahms' klarinetkwintet in 1892 in London. De sonates vormen de laatste instrumentale composities van Brahms. De 'Sonate Op. 120 nr 2 in Es' bestaat uit drie delen. Het 'Allegro amabile' is ontspannen en ongedwongen en contrasteert zeer fraai met het 'Alegro molto apassionato'. De finale [Andante con moto-Allegro] biedt een klassieke afsluiting met een zestal variaties op een volksachtige melodie, waarbij de klarinet en de piano met elkaar in een dialoog kunnen wedijveren. Henk de Graaf, klarinet, Daniël Wayenberg piano

Deze film portretteert een zeer speciale vocalist en twee exceptionele barokcomponisten. De engelachtige stem van contratenor Philippe Jaroussky (1978) is tijdloos. De Fransman wordt gezien als een van de meest bijzondere countertenors van zijn generatie. Combineer dat met de muziek van Telemann en Bach en al snel is duidelijk dat de emotionele kracht en pure energie van hun werken door de eeuwen heen niet is afgenomen. Op het programma staan naast Telemanns Jesus liegt in letzten Zügen (Der sterbende Jesus) en Die stille Nacht (uit Der am Ölberg zagende Jesus) ook Bachs Vergnügte Ruh, beliebte Seelenlust (BWV 170) en Ich habe genug (BWV 82).

De Franse componist Guillaume Connesson (*1970) bouwt aan een veelzijdig muzikaal oeuvre, waaraan hij onlangs een opera heeft toegevoegd: Les bains macabres. Voor deze eigentijdse, romantische thriller werkte hij samen met librettist Olivier Bleys (*1970), een succesvolle Franse auteur met tientallen romans op zijn naam. Het resultaat is een geheimzinnige vertelling met film noir-soundtrack over de macabere 'Bains Terminus'; de bezoekers van deze heilzame baden blijken niet meer te vertrekken. Als de Badpolitie een onderzoek naar deze mysterieuze sterfgevallen instelt, blijkt de grens tussen levend en dood minder ondoordringbaar dan verwacht... In deze productie onder regie van Florent Siaud uit februari 2020 neemt sopraan Sandrine Buendia de rol van Célia en bariton Romain Dayez de rol van Mathéo op zich. Het Orchestre des Frivolités Parisiennes staat onder leiding van dirigent Arie van Beek.

Het muzikale collectief Les Dissonances werd in 2004 opgericht door violist David Grimal. Het ensemble werkt zonder dirigent en is samengesteld uit musici uit de best aangeschreven Europese orkesten, internationale solisten, en jong talent. In dit programma speelt Les Dissonances Wolfgang Amadeus Mozart’s Vioolconcert nr. 3 in G-groot, K. 216 met Grimal als solist. Op zijn eerste vioolconcert na schreef Mozart zijn andere vioolconcerten, vier in getal, in 1775, toen hij concertmeester was aan het Salzburgse hof. Vioolconcert nr. 3 begint met een thema dat de componist leende uit de aria ‘Aer tranquillo’ uit zijn recente opera Il re pastore. In het prachtige Adagio spelen de strijkers gedempt en maken de hobo’s ruimte voor de fluiten, die alleen in het tweede deel te horen zijn. Het laatste deel doet denken aan een dans. Deze uitvoering werd in 2014 opgenomen in Cité de la Musique in Frankrijk.

Wist u dat een mislukte sollicitatie tot een muzikaal succes kan leiden? J. S. Bach was in 1721 in dienst bij Prins Leopold van Anhalt-Köthen, maar hij wilde liever werken voor Christian Ludwig, Markgraaf van Brandenburg. Dus droeg Bach zijn zes nieuwe Concerten op aan deze Markgraaf van Brandenburg, in de hoop dat hij aan diens hof kon komen werken. Helaas: de Markgraaf bedankte de componist niet eens, laat staan dat hij hem in dienst nam. Aan Bachs muziek lag het niet. In het zesde Concert maakt Bach echter geen gebruik van violen, maar wel van twee solerende altviolen – uitzonderlijk, want altviolen werden in die tijd alleen geschikt geacht als begeleidingsinstrument!

Sopraan Sophia Burgos (Verenigde Staten, 1991) en pianist Daniel Gerzenberg (Duitsland, 1991) vertolken Bart Vismans Vermeer’s Gold; ‘Nixe Binsefuss’ uit Hugo Wolf’s Mörike-Lieder, en ‘Die Bekehrte’ uit Goethe-Lieder; ‘C’est l’extase langoureuse’ uit Claude Debussy’s Ariettes oubliées; ‘Crépuscule’ uit Gabriel Fauré’s La chanson d'Ève; ‘Asturiana’ uit Manuel de Falla’s Siete canciones populares españolas; en ‘The night in silence under many a star’ uit George Crumb’s Apparition, tijdens de halve finale van het Internationaal Vocalisten Concours 2021 – Lied Duo. Dit optreden werd opgenomen in Het Noordbrabants Museum in ’s-Hertogenbosch.